Tagalog/Ponolohiya

Mula sa Wikibooks
Tumalon sa: paglilibot, paghahanap

Ang Ponolohiya o Palatunugan ay isang pag-aaral sa espesipikong tunog at mga kombinasyon nito na bumubuo sa mga salita ng isang wika.

Ponema[baguhin]

Ang Ponema ay ang makabuluhang tunog. Binubuo ng 21 ponema ang Filipino, ito ay may 16 katinig at 5 patinig.


Mga katinig[baguhin]

=B,D,G,H,f ,L,M,N,P,R,S,T,W,Y,Ng,z

Mga patinig[baguhin]

A, E, I, O, U

ang diptonggo ay sa ay aray,mahusay,kilay patay tatay nanay liway sa iw naman ay giliw sisiw baliw aiw sa aw naman araw sayaw bughaw sitaw bataw






' im danica leoncio'

Morpema[baguhin]

Ang Morpema ay ang pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan, maaaring salitang ugat o panlapi at ponema.

Mga Uri ng Pagbabagong Morponemiko[baguhin]

Asimilasyon[baguhin]

Ito ang pagbabago sa huling posisyon dahil sa impluwensya ng karugtong na ponema. Kapag ang ponemang pang ay idinugtong sa salitang-ugat na nagsisimula sa b at p nagiging m ang n.

Halimbawa:
pang + buklod = pambuklod
pang + panitikan = pampanitikan

Metatesis[baguhin]

Ito ay ang salitang-ugat na naguumpisa sa L, O at Y, pag diriagdagan ng panlaping in ay nagkakapalit ng posisyon.

Halimbawa:
ni + ligaw = niligaw
ni + yapos = niyapos

Pagpapalit ng ponema[baguhin]

Ito ay ang kung ang ponema ay nasa unahan ng salitang nagsisimula sa d, karaniwang pinapalitan ito ng ponemang r kung ang huling ponema ng unlapi ay patinig.

Halimbawa:
ma + dami = marami
ma + diin = mariin
lakad + in = lakarin

Paglilipat diin[baguhin]

Ito ay ang pagbabago ng diin ng mga salita kapag nilalapian.

Halimbawa:
BIlang + in = biLAngin
TAgo + an = taGUan
baLIta + an = baliTAan
tangKIlik + in = tangkiLIkin

Pagkakaltas ng ponema[baguhin]

Ito ay ang nangyayari pag ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawala kung nilalagayan ng hulapi.

Halimbawa:
takip + an = takipan = takpan
tayo na= tay'na
sara + han = sarahan = sarhan

Kayarian ng mga Salita[baguhin]

Payak[baguhin]

Ito ay ang salitang-ugat lamang.

Halimbawa:
basa, tulog, init

Inuulit[baguhin]

Ito ay kung inuulit ang kabuuan nito ang isa o higit pang patinig. Dalawa ang uri ng pag-uulit.

Pag-uulit na ganap[baguhin]

Ito ay ang inuulit ang salitang-ugat.

Halimbawa:
araw-araw
gabi-gabi
Pag-uulit na di-ganap[baguhin]

Ito ay ang inuulit ay bahagi lamang ng salita.

Halimbawa:
kakanta
lalakad
lulundag

Maylapi[baguhin]

Ito ay binubuo ng salitang-ugat na may isa o higit pang panlapi. Halimbawa: Magtanim Maglakbay

Unlapi[baguhin]

Ito naman ay ang mga salitang mayroong panlapi sa unahan ng salita. (ma-, ni-, etc.) Halimbawa: Masarap Maganda Madaldal

Hulapi[baguhin]

Ito ay mga salita na dinadagdagan ng mga panlapi tulad ng ng -in,-an,-han. Halimbawa: Takbuhan Hulihan Kamayan