Tagalog/Pangngalan

Mula sa Wikibooks

Mga nilalaman 1 Mga Uri ng Pangngalan 1.1 Pantangi 1.2 Pambalana 2 Kasarian ng Pangngalan 2.1 Panlalaki 2.2 Pambabae 2.3 Di-tiyak 2.4 Walang Kasarian 3 Kalikasan ng Pangngalan 3.1 Likas 3.2 Likha 3.3 Ligaw 4 Kaukulan ng Pangngalan 4.1 Palagyo 4.2 Palayon 4.3 Paari 5 Kaanyuan ng Pangngalan 5.1 Payak 5.2 Maylapi 5.3 Inuulit 5.4 Tambalan 6 Katuturan ng Pangngalan 6.1 Basal 6.2 Hango 6.3 Lansak 6.4 Tahas 6.5 Patalinghaga 7 Kailanan ng Pangngalan 7.1 Isahan 7.2 Dalawahan 7.3 Maramihan 8 Mga Gamit ng Pangngalan 8.1 Simuno o paksa ng pangungusap 8.2 Panuring ng kapwa pangngalan 8.3 Panaguri ng pangungusap 8.4 Kaganapang Pansimuno 8.5 Pangngalang pantawag 8.6 Layon ng pang-ukol 8.7 Layon ng pandiwa 8.8 Pagka-tuwirang layon 8.9 Pagka-di-tuwirang layon

Ang Pangngalan ay isang bahagi ng pananalita na tumutukoy sa ngalan ng tao, bagay, hayop, o lunan. Ito ay tinatawag na Noun sa wikang Ingles.

[baguhin] Mga Uri ng Pangngalan

[baguhin] Pantangi

Ito ay ang tiyak na ngalan ng tao, hayop, bagay o lunan na nagsisimula sa malaking titik.

Halimbawa:

Noel, Pilipinas, Marso, Alabang

[baguhin] Pambalana

Ito ay ang tawag sa alinmang nasasaklaw na uri ng tao, hayop, bagay o lunan.

Halimbawa:

tindera, pusa, palaka, lapis

[baguhin] Kasarian ng Pangngalan

[baguhin] Panlalaki

Ito ay pangngalan na ukol sa lalaki.

Halimbawa:

tindero, ginoo, binata, tatay, tiyo, kuya, hari

[baguhin] Pambabae

Ito ay pangngalan na ukol sa babae.

Halimbawa:

tindera, ginang, dalaga, nanay, tiya, ate, reyna, prinsesa

[baguhin] Di-tiyak

Ito ay maaaring iukol sa lalaki o babae.

Halimbawa:

artista, presidente, pulis, dentista, guro, kapatid, kaibigan

[baguhin] Walang Kasarian

Ito ay hindi panlalaki o pambabae.

Halimbawa:

bote, bola, sapatos, libro, kotse

[baguhin] Kalikasan ng Pangngalan

[baguhin] Likas

Ito ay ang katutubong salita, na pantawag sa tao, hayop, bagay o lunan.

Halimbawa:

amain, aso, dagat, aklat

[baguhin] Likha

Ito ay ang pangngalang binuo mula sa pinagsamang salita.

Halimbawa:

salinlahi, kapitbahay, silid-aralan

[baguhin] Ligaw

Ito ay ang pangngalan na hiram sa dayuhang wika.

Halimbawa:

tinidor, dyip, silya, kendi, mesa, kama, sahig, kwarto

[baguhin] Kaukulan ng Pangngalan

[baguhin] Palagyo

Ito ay kapag ang pangngalan ay ginamit na simuno.

Halimbawa:

Si Jose Rizal ang pambansang bayani ng Pilipinas.

[baguhin] Palayon

Ito ay kapag ginagamit ang pangngalan bilang layon ng pandiwa o pang-ukol.

Halimbawa:

Ang eroplano ay lumilipad nang pataas. (Iayon ng pandiwa)

Itinago ni Manuel ang pera sa aparador (Iayon ng pang-ukol)

[baguhin] Paari

Ito ay kapag may inaaring anuman ang pangngalan.

Halimbawa:

Ipinakuha ni Danny ang kanyang sapatos.

[baguhin] Kaanyuan ng Pangngalan

[baguhin] Payak

Ito ay kapag ang salita ay salitang-ugat lamang ito ay tinatawag na payak.

Halimbawa:

bata, tao, ulan, init, lupa, dagat

[baguhin] Maylapi

Ito ay binubuo ang pangngalan ng salitang-ugat at panlapi.

Halimbawa:

kabataan, katauhan, tag-ulan, tag-init

[baguhin] Inuulit

Ito ay binubuo sa pamamagitan ng paguulit sa pangngalang payak o maylapi.

Halimbawa:

halo-halo, ihaw-ihaw, pita-pita

[baguhin] Tambalan

Ito ay binubuo ng dalawang pinagsamang salita.

Halimbawa:

silid-aklatan, bahay kalinga, dapit-hapon

[baguhin] Katuturan ng Pangngalan

[baguhin] Basal

Ito ay katutubo at nasa anyong payak na pinagbabatayan ng iba't-ibang salita.

Halimbawa:

isip, panahon, aral, aklat

[baguhin] Hango

Ito ay di-wagas at nasa anyong payak na pinagbabatayan ng iba't-ibang salita.

Halimbawa:

kaisipan, kapanahunan, aralan, aklatan

[baguhin] Lansak

Ito ay tumutukoy sa isang kalipunan o pangkat.

Halimbawa:

hukbo, pulutong, kalipunan, kapisanan

[baguhin] Tahas

Ito ay tiyakang tumutukoy sa bagay na pinangalanan.

Halimbawa:

bansa, dagat, langit, daigdig

[baguhin] Patalinghaga

Ito ay hindi tuwirang pagtukoy sa bagay na maihahambing.

Halimbawa:

bulaklak (ukol sa dalaga), paru-paro (ukol sa binata)

[baguhin] Kailanan ng Pangngalan

[baguhin] Isahan

Ito ay tumutukoy sa isa lamang tao, hayop o bagay.

Halimbawa:

ang silya, ang plantsa, ang ilaw

[baguhin] Dalawahan

Ito ay ukol sa dalawang tao, hayop o bagay.

Halimbawa:

dalawang aklat, pusa't aso, kina Sally at Marsha

[baguhin] Maramihan

Ito ay para sa higit sa dalawang tao o bagay.

Halimbawa:

limang bote, magkamaganak, sampung palito

[baguhin] Mga Gamit ng Pangngalan

[baguhin] Simuno o paksa ng pangungusap

Halimbawa:

Si Apolinario Mabini ang utak ng Katipunan.

[baguhin] Panuring ng kapwa pangngalan

Halimbawa:

Si Jose Rizal, ang doktor, ay ipinanganak sa Calamba, Laguna.

[baguhin] Panaguri ng pangungusap

Halimbawa:

Si Pedro ay mabait.

[baguhin] Kaganapang Pansimuno

Halimbawa:

Mahusay na abogado si Atty Neseito Hilario.

[baguhin] Pangngalang pantawag

Halimbawa:

Bata, pakibuhat mo nga ito.

[baguhin] Layon ng pang-ukol

Halimbawa:

Para kay Glenda ang singsing na ito.

[baguhin] Layon ng pandiwa

Halimbawa:

Ang pagluluto ng kakanin ang hanapbuhay ni nanay.

[baguhin] Pagka-tuwirang layon

Halimbawa:

Naghugas muna siya ng pinggan bago ayusin ang mesa.

[baguhin] Pagka-di-tuwirang layon

Halimbawa:

Siya ay nagluto muna ng spaghetti para sa mga anak.